3- Vai trò và chức năng của dư luận xã hội (6 chức năng)
Dư luận xã hội là một trong những biểu hiện sớm nhất của hình thái ý thức xã hội. Trong lịch sử loài người, dư luận xã hội đóng vai trò điều hòa các mối quan hệ xã hội ngay cả khi trong xã hội chưa có sự phân hóa giai cấp. Đánh giá hiệu quả của dư luận xã hội cần xuất phát từ nhận thức đúng đắn về vai trò tích cực của các yếu tố tâm lý, tư tưởng và vai trò của quần chúng nhân dân trong đời sống xã hội. Nói về vai trò của dư luận xã hội trong hoạt động quản lý, ta thấy rằng dư luận xã hội khen ngợi, khuyến khích động viên những cá nhân siêng năng, có ý thức kỷ luật ... , nó “tẩy chay” những cá nhân lười biếng, vô kỷ luật. Dư luận xã hội còn đựơc xem như công cụ để củng cố quyền lực chính trị của giai cấp cầm quyền . Người ta còn tạo ra dư luận để điều chỉnh hướng phát triển của xã hội. Đảng ta cũng sử dụng dư luận xã hội như một công cụ để xây dựng, chỉnh đốn Đảng cũng như hoạch định chính sách. Dư luận xã hội cũng là diễn đàn để người dân phát huy quyền làm chủ, xây dựng quyền làm chủ xã hội. Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, dư luận xã hội còn là phương tiện để tăng cường quan hệ giữa đảng với quần chúng nhân dân, cộng đồng trong xã hội. Dư luận xã hội còn góp phần hoàn thiện công tác quản lý dựa trên cung cấp cơ sở khoa học, việc hoạch định đưa ra quyết định chính sách phải dựa trên những thông tin của hệ thống xã hội mà dư luận là một kênh thông tin quan trọng. Do đó, dư luận xã hội có vai trò quan trọng trong việc ổn định phát triển xã hội.
Vai trò của dư luận xã hội thể hiện ở các chức năng sau : đánh giá, điều hòa, kiểm soát, giáo dục, tư vấn.
Chức năng đánh giá : dư luận xã hội đánh giá hành vi xã hội, các chuẩn mực xã hội, các quá trình xã hội, cụ thể là dư luận xã hội đánh giá các hành vi đó là đúng hay sai, tốt hay xấu. Những chuẩn mực mà dư luận xã hội dựa vào để đánh giá có thể là những điều luật hoặc chuẩn mực chung của đông đảo công chúng trong xã hội. Sự đánh giá này thường khác nhau trong các nhóm xã hội khác nhau cũng như trong khoảng thời gian khác nhau.
Chức năng điều hòa : thể hiện ở chổ dư luận xã hội góp phần sắp xếp, điều chỉnh lại các quan hệ xã hội cho đúng mục đích và chuẩn mực trên cơ sở phán xét, đánh giá các sự kiện, hiện tượng. Dư luận xã hội nêu ra các chuẩn mực, chỉ ra những việc nên làm, nên né tránh hoặc điều chỉnh hành vi, cách cư xử của mọi người. Trong cuộc sống, những dư luận xã hội của giai cấp tiên tiến thường có vai trò đặc biệt quan trọng, thúc đẩy xã hội phát triển.
Gắn với chức năng điều hòa là chức năng giáo dục. Dư luận xã hội khi đã hình thành nó thường tác động vào ý thức con người, nghĩa là chi phối ý thức cá nhân, nên cần phải điều chỉnh cho phù hợp với ý thức chung của cộng đồng. Dư luận tác thưởng, đồng tình có tác dụng khuyến khích các tích cục, cái hay, cái đẹp, cái tốt, dư luận lên án chê bai có tác dụng hạn chế, ngăn ngừa các tiêu cực, cái xấu.
Dư luận xã hội còn có chức năng kiểm soát thông qua sự phán xét, đánh giá, giám sát hoạt động của các tổ chức xã hội, các cơ quan nhà nước có phù hợp với các lợi ích xã hội hay không. Dư luận xã hội của cá nhân và các nhóm xã hội phải tuân thủ những chuẩn mực mà nó dựa vào để đánh giá và phán xét.
Chức năng tư vấn : thông qua nội dung của mình, dư luận đưa ra những kiến nghị, giải pháp cho những vấn đề mà dư luận xã hội quan tâm, giúp cho cơ quan nhà nước giải quyết những vấn đề quan trọng của xã hội
Ngoài ra, dư luận xã hội có chức năng là thước đo bầu không khí chính trị xã hội
Nói chung, xã hội càng phát triển, trình độ văn hóa của quần chúng ngày càng cao, dân chủ càng mở rộng thì sức mạnh của dư luận xã hội càng lớn, nó các tác động đến xã hội như những luật lệ không thành văn bản. Nghiên cứu dư luận xã hội có ý nghĩa rất quan trọng đối với công tác quản lý xã hội, đối với việc đề ra và triển khai các chủ trương nhiệm vụ cụ thể trong từng thời điểm nhất định. Bởi vì trong hoạt động quản lý xã hội đòi hỏi chúng ta phải hiểu biết sâu sắc thực tiễn xã hội, hiểu biết nhu cầu và lợi ích của quần chúng trong sản xuất cũng như trong đời sống. Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, trong công cuộc xây dựng CNXH nói chung là sự nghiệp đổi mới, nói riêng đó là kết quả trí tuệ và công sức của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, là sự gắn bó máu thịt với nhân dân. Vì vậy tổ chức nghiên cứu dư luận xã hội một cách nghiêm túc là phương tiện cần thiết để phát huy quyền làm chủ của nhân dân và mở rộng dân chủ xã hội.
Dư luận xã hội sẽ cho chúng ta những thông tin một chiều về các mặt hoạt động của các cơ quan Đảng và nhà nước, các thông tin này là những tín hiệu phản hồi từ phía xã hội, từ phía quần chúng đối với việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế xã hội. Những thông tin này là một trong những căn cứ quan trọng để Đảng và nhà nước kiểm tra công tác của mình, để có những chủ trương quyết định cần thiết, sát hợp với thực tế. Trong xã hội ta hiện nay, việc tìm hiểu và nghiên cứu dư luận xã hội đã trở thành điều kiện quan trọng để đảm bảo công tác quản lý xã hội thật sự dựa trên cơ sở khoa học.
